Raadsvergadering livestreamen: waarom steeds meer gemeenten hun raad live uitzenden

Wat betekent openbaarheid van een raadsvergadering eigenlijk?

In artikel 23 van de Gemeentewet staat dat de vergadering van de raad in het openbaar wordt gehouden. Openbaarheid is de regel, geheimhouding de uitzondering. Dat geldt niet alleen voor raadsvergaderingen, maar via een schakelbepaling ook voor raadscommissies. Lange tijd betekende dat vooral: een toegankelijke tribune waar inwoners fysiek konden binnenlopen.

Die uitleg is inmiddels verbreed. Uit beantwoording van Kamervragen over openbaarheid bij besluitvorming volgt dat een vergadering ook als openbaar geldt wanneer deze via een liveverbinding te volgen is, zelfs als de tribune gesloten blijft. Dat werd tijdens de coronaperiode extra concreet: de tijdelijke wet digitale beraadslaging en besluitvorming verplichtte gemeenten om hun digitale vergaderingen via een livevideoverbinding openbaar toegankelijk te maken. Sindsdien is duidelijk dat een livestream niet alleen een extra service is, maar een manier om aan een wettelijke verplichting te voldoen.

Waarom kiezen steeds meer gemeenten voor livestreaming?

Er is een duidelijke trend gaande: waar in 2009 nog 38 procent van de gemeenten haar raads- en commissievergaderingen live via video- of audiowebcasts uitzond, was dat in 2017 al opgelopen tot 78 procent. Die groei was in sommige provincies wat sneller ingezet dan in andere, maar de richting was overal hetzelfde: livestreaming werd in korte tijd van uitzondering tot gangbare praktijk.

Een belangrijke reden voor die groei is praktisch: een livestream vervangt in de praktijk steeds vaker (een deel van) de traditionele notulen, omdat een uitzending simpelweg terug te kijken of terug te luisteren is. Dat maakt de verantwoording van een raad concreter dan een samenvattend verslag ooit kan zijn: inwoners horen en zien zelf wat er gezegd is, in plaats van dat ze op een interpretatie moeten vertrouwen.

Wat betekent dit voor de betrokkenheid van inwoners?

Het aantal mensen dat een vergadering via een livestream volgt, overtreft de fysieke tribune vaak ruimschoots. Wie wil zien hoe dat er in de praktijk uitziet, kan hier meekijken welke gemeenten op dit moment live uitzenden. De gemeenteraadsvergaderingen in bijvoorbeeld Den Haag kunnen honderden tot soms duizenden kijkers trekken, aanzienlijk meer dan het aantal mensen dat destijds op de tribune zat. Dat is een fundamenteel andere vorm van betrokkenheid: niet iedereen die geïnteresseerd is in een raadsbesluit kan (of wil) op een doordeweekse avond naar het gemeentehuis, maar veel meer mensen kunnen wél vanuit de huiskamer meekijken.

Livestreaming verlaagt daarmee de drempel om politiek te volgen, zonder dat inwoners actief iets hoeven te doen om erbij te zijn. Voor griffies betekent dit ook een andere verantwoordelijkheid: een uitzending moet niet alleen wettelijk kloppen, maar ook goed vindbaar en navigeerbaar zijn. Kijkers die alleen het ene agendapunt willen zien waar ze zich zorgen over maken, haken sneller af als ze een hele vergadering van begin tot eind moeten doorspoelen.

Toegankelijkheid als vervolgstap op openbaarheid

De wet regelt dát een vergadering openbaar moet zijn, niet hóe toegankelijk die openbaarheid in de praktijk is. Een livestream die ergens verstopt staat op een gemeentelijke website, of die niet per agendapunt te doorzoeken is, voldoet formeel misschien aan de eis, maar draagt in de praktijk weinig bij aan inwonersbetrokkenheid. De gemeenten die de meeste kijkers bereiken, zijn vaak ook de gemeenten die hun uitzending gebruiksvriendelijk hebben ingericht: met een duidelijke indexering op agendapunt en spreker en met een archief waarin oudere vergaderingen makkelijk terug te vinden zijn.

Dat is ook waar livestreaming raakt aan een bredere ontwikkeling in de sector: raadsinformatie wordt niet alleen geopenbaard, maar steeds vaker ook actief doorzoekbaar en herbruikbaar gemaakt, voor inwoners, journalisten en raadsleden zelf. NotuBiz biedt bijvoorbeeld een webcastoplossing waarbij een uitzending automatisch geïndexeerd wordt op agendapunt. Zo kunnen kijkers direct naar het onderdeel dat voor hen relevant is, in plaats van een hele vergadering te moeten doorspoelen.

Livestreaming maakt openbaarheid concreet

Livestreaming is niet zomaar een technische toevoeging aan de raadsvergadering: het is de manier waarop het grondbeginsel van openbaarheid in de praktijk vorm krijgt voor een publiek dat steeds minder vaak fysiek naar het gemeentehuis komt. De groei die sinds 2009 is ingezet, lijkt structureel: livestreaming is niet langer een uitzondering, maar de norm. Voor griffies ligt de volgende stap niet zozeer in de vraag óf er wordt uitgezonden, maar in hoe toegankelijk en doorzoekbaar die uitzending is voor de mensen die hem willen bekijken.